SU ve ATIKSU YÖNETİMİ AÇISINDAN BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN KULLANIMI

15 milyonu aşan nüfusu ile günlük ortalama 2,5 milyon m3 su tüketiminin gerçekleştiği İstanbul’da musluklardan akan suyun daima kaliteli, temiz, içilebilir ve sağlıklı olması gerekmektedir. İçme suyu arıtma tesislerinde içilebilir özelliğine kavuşan suyun musluklardan aynı kalitede akmasını temin için gerekli altyapı çalışmalarının yanında suyun kalitesini izlemek üzere uluslararası akreditasyona sahip, standartlara uygun analizler yapılarak sürekli denetlenmelidir.

GİRİŞ 

Musluklardan akan suyun kalitesinin izlenmesinin yanında; ham su kaynaklarındaki su kalitesinin ve sanayi tesislerinin ürettiği atık suların takibinin yapılması, İstanbul Sahillerinin ve derelerinin su kalitesinin mikrobiyolojik açıdan izlenmesi gerekmektedir. Bu sebeple kurulmuş olan İSKİ Laboratuarları 7 gün 24 saat prensibiyle en kapsamlı analizlerin yapıldığı yeni teknolojilerin takip edildiği, ehliyetli personelle yönetilen ülkemizin en iyi laboratuarlarından birisidir.

Sahip olduğu teknolojilerle Türkiye’nin en iyi laboratuarlarından biri olan İSKİ’nin yeni Laboratuar ünitesinde; şehre verilen içmesuyu her gün 350-400 farklı noktadan numuneler alınmak suretiyle analizedilmektedir.

Atıksu laboratuarlarında ise; atık su arıtma tesislerinin çıkış suları, evsel ve endüstriyel nitelikli atık sular ile dere ve göllerden alınan numuneler analiz edilmekte, alınan numunelerde gerekli şartları sağlamayan tesislere yaptırımlar uygulanması için resmi işlemler başlatılmaktadır.

Bu laboratuarlarda ölçülmek üzere; numune alınacak noktaların belirlenmesi, coğrafi koordinatlarının tutulması, sahadan ve laboratuardan doğru verinin alınması, değerlendirilmesi ve uygun formatta raporlanması son on beş yıldan itibaren İSKİ Bilgi İşlem Dairesi tarafından yazılan ve geliştirilmeye devam eden programlar tarafından yürütülmektedir.

 

NUMUNE NOKTALARININ BELİRLENMESİ

İlgili Birim ile Coğrafi Bilgi Sistemlerinin ortak çalışması ile alınacak numune noktaları şebeke üzerinde tanımlandı. Maliyet ve zaman tasarrufu düşünülerek; mesafe olarak birbirine yakın noktalar bir grup şeklinde birleştirildi.

Oluşturulan gruplar, besleme kaynaklarına bağlı olarak bir yıllık periyotta gün bazında dağıtılır. Ekipler ile gruplar; günlük olarak bütün besleme kaynaklarından numune alacak şekilde eşleştirilir. Böylece her ekibin, tarih-numune noktası bilgisi anlamında bir yıllık iş planı oluşturulmuş olur.

SAHADAN MOBİL NUMUNE ALIMI

Her ekip, Laboratuar Hareket merkezinden, gideceği noktaları mobil cihaza indirerek işe başlar. Ekip bu yol haritasına bağlı olarak numune noktalarını dolaşmaya başlar.

Numune noktalarından alınan numuneler için sahadan kayıt numarası oluşturulur ve anlık klor bilgisi mevcut cihazlar ile ölçülerek sisteme mobil cihaz yardımıyla kayıt edilir. Sisteme anlık bağlantı data hatlarıyla gerçekleştirilmektedir. Data hattı şebekesinin erişimi olmayan noktaları için; mobil uygulama offline çalışma özelliği ile uygulamanın kesintisiz çalışması sağlanmıştır.


Şekil 1. İSKİ Numune Takip Uygulaması

Ekipleri oluşturan kullanıcılar kendi numaralarıyla günlük adres listelerini ve gerekli güncellemeleri cihaza yükleyebiliyorlar.

Parametreler kaynak türüne göre seçili olarak listelenir kullanıcı eklemek veya çıkarmak istediği parametreleri seçebilir.


Şekil 2. İSKİ Numune Takip Uygulaması

 

Seç butonuna basılarak numune alınacak adres bilgileri ekranına geldikten sonra adres bilgileri tamamlanarak numune cihaza kaydedilmiş olur.

 


Şekil 3.
İSKİ Numune Takip Uygulaması

 

LABARATUAR ANALİZ SÜRECİ

Ekipler tarafından alınan numuneler laboratuar merkezine teslim edilir. Merkez numuneleri Laboratuarda ölçülebilecek şekilde numuneleri böler Numuneler burada kayıt numarası ile barkodlanır. Barkodlanmış numuneler fiziksel, kimyasal ve bakteriyolojik laboratuarlara gönderilir. Sahadayken işaretlenmiş, ölçülmesi gereken bütün parametrelerin ölçümleri bu laboratuarlarda gerçekleştirilir. Yüzden fazla parametrenin, farklı metodlar kullanılarak ölçümü gerçekleştirilebilmektedir. Yapılan ölçümler ile elde edilen veriler Analiz giriş ekranları vasıtasıyla veritabanına kayıt edilir.



Şekil 7.
Sonuç Giriş Ekranı

 

RAPOR VE GÖZLEM SÜRECİ

İSKİ tarafından alınan tüm numunelerin sonuçları raporlanarak, suyun kalite analizi tamamlanmış olmaktadır. Bu raporlar, TÜRKAK akredite raporlarının şablonlarına uygun hale getirilerek sistemimizden raporlanabildiği gibi; iki tarih arasında raporlar, ortalama raporlar ve döküm raporları da sistemimizden alınabilmektedir. Toplamda 50 civarında farklı rapor alınabilmektedir.

Oracle BI Veri ambarı teknolojisi yardımıyla raporlama gerçekleştirilmektedir. Oracle BI teknolojisi, kullanıcılar tarafından geliştirilebilecek raporlar almasını sağlayarak dinamik bir gözlem ve raporlama imkânı sunmaktadır.

TÜRKAK akreditasyon raporlarını yedekleme amacıyla WEBTOP (dokümantasyon sistemi) tarafına aktarmak suretiyle geriye dönük bir rapor arşivleme hizmeti sunulmaktadır.


Şekil 8. BI Numune Raporu

 

İŞEMRİ SÜRECİ

Su kalitesi ölçülüp raporlandıktan sonra, kalitesi düşük çıkan numuneler için iş emri çıkarılarak müdahale edilmesi gerekebilir. Bu sürecin başlaması için su kalite laboratuarında ölçülen su analizlerinde su kalitesi düşük, kirli sayılan sular için ekranlar yardımıyla günlük iş emri çıkarılır. Sistem, web servis aracılığıyla; CRM teknolojisi kullanarak, müdahale edecek numune noktaları için iş emri başlatır.

İlgili birim, bu iş emriyle numune noktasında hat araştırması, hat deşarjı, füit araması vs. çalışmalarını başlatır. Çalışmalar tamamlandıktan sonra tekrar numune alınır ve süreç yeniden başlatılır. Numune noktasındaki su verisinin değerleri istenilen seviyeye gelene kadar bu işlem tekrarlanır.

İlgili birim, bu iş emri için yapılan hizmetlerin bilgilerini sisteme aktarır. Sistem, numune alma sürecinden son safhaya kadar olan tüm döngüsü ile ORACLE BI teknolojisi ile gözlemlenebilecek şekilde kurgulanmıştır.

 

SONUÇ

İstanbul da kullanılan suyun kalitesini artırmak için, Su Kalite Laboratuarlarına gerekli bilişim desteği İSKİ Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı olarak verilmekte ve çağın gereksinimlerini karşılamak için her geçen gün daha da geliştirmektedir.

CBS (COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ) sistemi kullanılarak, numune noktaları tespit ediliyor ve numune alımı için yıllık plan oluşturulabilmektedir.
MOBİL cihazlar ve yazılımlarıyla, sahadan online ve offline olarak veri alınabilmekte, sisteme anlık olarak kayıt edilebilmektedir.

ORACLE FORMS teknolojisi kullanılarak hazırlanan ekranlar ile alınan numunelerin; parametre bazında yapılan ölçümlerin sonuç değerleri, siteme kayıt edilmektedir.

ORACLE REPORTS teknolojisi kullanılarak; TÜRKAK akreditasyon raporları, standartlara uygun halde alınabilmektedir.
WEBTOP (Doküman Yönetimi) kullanılarak raporların arşivlenmesi sağlanmaktadır.

CRM (MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ) teknolojisi kullanılarak su kalitesi uygun olmayan sulara iş emri çıkarılarak müdahale edilmesi sağlanmaktadır.
ORACLE BI veri ambarı teknolojisi kullanılarak dinamik bir gözlem ve raporlama sistemi elde edilmektedir.